Arazisinden elektrik, doğalgaz, su hattı geçirilen kişilerin başvurabileceği yasal yollar nelerdir?

23.10.2026

Arazisinden izin alınmaksızın ve kamulaştırma prosedürleri işletilmeksizin elektrik hatları, doğalgaz boruları veya su kanalları gibi kamusal altyapı donanımları geçirilen bir kişi, mülkiyet veya irtifak hakkına yönelik fiili bir el atma (fiili tecavüz/müdahale) durumuyla karşı karşıyadır.

Bu durumda hak sahibinin başvurabileceği hukuki yollar ve dava türleri şu şekildedir:

1. Görevli Yargı Yolu: Adli Yargı

İdarenin özel mülkiyete tabi taşınmaza fiilen donanım yerleştirmesi ve zilyetliği kısmen de olsa ele geçirmesi, borçlar hukuku anlamında bir haksız fiil teşkil eder. Bu nedenle, idarenin bu eyleminden doğan uyuşmazlıkların çözümü idari yargıda değil, adli yargı yerinde (hukuk mahkemelerinde) gerçekleştirilmelidir.

2. Başvurulabilecek Dava Türleri

Hak sahibi, mülkiyet hakkını korumak amacıyla adli yargıda şu davaları ikame edebilir:

Kamulaştırmasız El Atma (Bedel/Tazminat) Davası:

Elektrik direği, doğalgaz boru hattı veya su kanalı gibi kalıcı nitelikteki donanımların varlığı durumunda en çok tercih edilen yoldur.

Malik, bu donanımların taşınmazından geçmesiyle oluşan mülkiyet kısıtlamasını (irtifak hakkı kaybını veya zemin bedelini) idareye devretmeyi kabul ederek, taşınmazın dava tarihindeki değer karşılığının kendisine ödenmesini talep eder.

Mahkemece bedelin ödenmesine karar verilirken, aynı zamanda idare lehine tapuda tescil (veya irtifak hakkı tesisi) kararı kurulur. Bu dava ayni nitelikte olduğundan herhangi bir zamanaşımı süresine tabi değildir.

El Atmanın Önlenmesi (Müdahalenin Men'i) ve Eski Hale Getirme Davası:

Malik, mülkiyet hakkını devretmek istemiyorsa, idare tarafından gerçekleştirilen haksız müdahalenin (donanımların) kaldırılmasını ve taşınmazın eski hale getirilmesini talep edebilir.

Ancak, tarladan geçen kamusal hatların sökülüp eski hale getirilmesi masrafının, taşınmazın kendi bedelinden fazla olması durumunda mahkeme doğrudan yer bedeline hükmedip tescil kararı verebilir. Bu nedenle kamu hizmetine tahsis edilmiş kalıcı tesislerde müdahalenin men'i davası açmak pratik açıdan her zaman tercih edilmeyebilir.

Ecrimisil (Haksız İşgal Tazminatı) Davası:

Malik, idarenin rızası dışındaki bu kullanım süresince taşınmazından mahrum kaldığı faydalanma bedelini (kira karşılığını) haksız işgal tazminatı olarak isteyebilir.

Ecrimisil davası tek başına açılabileceği gibi bedel davası veya el atmanın önlenmesi davası ile birlikte de açılabilir. Geriye dönük olarak 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.

Özetle; arazisinden kamusal donanım geçirilen hak sahibi, adli yargıda kamulaştırmasız el atma (bedel/tazminat) davası açarak arazisindeki değer kaybının veya irtifak hakkı bedelinin tahsilini talep edebilir, bununla birlikte geçmişe dönük haksız kullanım için de ecrimisil talebinde bulunabilir. 

Eğer bu kamusal donanım çok eski yıllarda, yani 1956 ile 1983 yılları arasında yapılmışsa, dava açmadan önce idareye uzlaşma amacıyla başvurulması zorunlu bir dava şartı olduğu unutulmamalıdır.