Satıcının Zapttan Sorumluluğu
Üçüncü kişinin üstün bir hak ileri sürerek satıcı tarafından alıcıya teslim edilen malı alıcının elinden alması veya kullanımını engellemesi halinde zapt durumu oluşur ve bu durumdan dolayı satıcının sorumluluğu doğar. Tam zapt halinde alıcının hakları TBK md. 217[1] de düzenlenmiştir. Düzenlemede satılanın tamamının alıcının elinden alınması halinde satış sözleşmesinin kendiliğinden sona ermiş sayılacağını ifade etmektedir. SAR'ın da katıldığı hakim görüşe göre buradaki sona erme geçmişe etkili şekilde gerçekleşir. Geçmişe etkili sona ermenin sonucu olarak alıcı ödemiş olduğu satış bedelinin iadesini talep edebilir.[2] Satış bedeli alıcıya faizi ile beraber geri ödenmelidir. Faiz başlangıcı satış bedelinin ödendiği tarihtir. Alıcı satış bedeli yerine borç senedi ya da teminat vermişse bunların da alıcıya iadesi gerekir. [3]
Alıcının faiz talebi hakkı olduğu gibi satıcının da alıcının satılandan elde ettiği veya elde etmeyi ihmal ettiği ürünlerin değerinin borçtan mahsup edilmesini bir defi olarak öne sürme imkanı vardır. [4]
Alıcının tam zapt durumunda ortaya çıkan bir diğer hakkı ise satılanı elinden alan üçüncü kişiden isteyemeyeceği giderleri satıcıdan talep etme hakkıdır. Alıcının bu hakkını kullanabilmesi için bahse konu giderleri üçüncü kişiden istemiş ve tahsil edememiş olması gerekmektedir. [5] Bunun yanı sıra zapta ilişkin olarak alıcı davayı satıcıya bildirmekle kaçınabilecekleri dışındaki üçüncü kişinin açtığı dava ya da icra takibine ilişkin bütün yargılama giderleri ve bunlardan kaynaklanan diğer giderleri satıcıdan talep edebilir. [6]
TBK md.217/4 hükmü uyarınca alıcının satılanın tamamen elinden alınması yüzünden doğan tüm zararlarından ötürü satıcının kusursuz sorumluluğu vardır ve bu zararları satıcıdan talep edebilir. [7] Kısmi zapt hali TBK md.218'de[8] ele alınmıştır. Buna göre tam zapt halinde sözleşmenin kendiliğinden sona erme ilkesi kısmi zaptta kabul edilmemiştir.
Satış sözleşmesi kısmi zaptta rağmen varlığını sürdürür. Ancak alıcının zapta yola açan durumu bilseydi satılanı satın almayacağı koşullardan anlaşılabiliyorsa alıcı mahkemeden sözleşmeyi sonlandırmasını isteyebilir. [9] Alıcının uğradığı zararları tazmin hakkı kısmı zaptta da tam zaptta olduğu gibi mevcuttur. [10]
[1] TBK md.217: "Satılanın tamamı alıcının elinden alınmışsa, satış sözleşmesi kendiliğinden sona ermiş sayılır ve alıcı satıcıdan aşağıdaki istemlerde bulunabilir:
1. Satılandan elde ettiği veya elde etmeyi ihmal eylediği ürünlerin değeri indirilerek, ödemiş olduğu satış bedelinin faizi ile birlikte geri verilmesini.
2. Satılanı elinden alan üçüncü kişiden isteyemeyeceği giderleri.
3. Davayı satıcıya bildirmekle kaçınılabilecek olanlar dışında kalan bütün yargılama giderleri ile yargılama dışındaki giderleri.
4. Satılanın tamamen elinden alınması yüzünden doğrudan doğruya uğradığı diğer zararları.
Satıcı, kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alıcının satılanın elinden alınması yüzünden uğramış olduğu diğer zararları da gidermekle yükümlüdür.."
[2] SAR, Hamdi Taha, Satış Sözleşmesinde Satıcının Zapttan Sorumluluğu, s.149
[3] SAR,s.159
[4] SAR, s.159
[5] SAR, s.165
[6] SAR, s.167
[7] SAR, s.168
[8] TBK md.218 "Satılanın bir kısmı elinden alınmış veya satılan sınırlı ayni bir hakla yüklenmişse alıcı, sadece bu yüzden uğradığı zararın giderilmesini isteyebilir.
Ancak alıcının, satılandaki bu durumu bilseydi onu satın almayacağı durum ve koşullardan anlaşılıyorsa, alıcı hâkimden sözleşmenin sona ermesine karar vermesini isteyebilir. Bu durumda alıcı, satılanın elinde kalmış olan kısmını o zamana kadar elde etmiş olduğu yararlarla birlikte, satıcıya geri vermekle yükümlüdür"
[9] AKYİĞİT, s.81
[10] AKYİĞİT, s.81
