Satıcının Yükümlülükleri

Tarafların birbirine uygun iradelerle bir hukuki ilişki oluşturmaları neticesinde taraflar arasında borç ilişkisi kurulur ve buna bağlı olarak tarafların edim yükümlülükleri doğar. Edim yükümlülüklerini asli edim yükümlülükleri ve yan edim yükümlülükleri olarak ikiye ayırmak mümkündür. [1]Yan edim yükümlülükleri asli edim yükümlülüklerine tabi ve ona bağlı borçlardır. [2]

Satıcının Asli Edim Yükümlülükleri

Asli edim yükümlülükleri sözleşmenin tür ve tipini, özellik ve niteliklerini belirleyen borçlunun yerine getirmek zorunda olduğu asıl borçlardır. [3] Satıcının asli edim yükümlülükleri TBK md.207/I ve md.210[4] kapsamında düzenlenmiştir. Bu hükümler kapsamında satıcının satılanın mülkiyetini ve zilyetliğini alıcıya geçirmekten ibaret iki tane asli edim yükümlülüğü bulunduğu görülmektedir. [5]

Satış sözleşmesinin nihai sonucu mülkiyetin alıcıya geçmesidir. Mülkiyet hakkı eşya üzerinde kullanma, yararlanma ve tüketme yetkilerinin tümünü içerdiğinden bu yetkilerin kullanılabilmesi için malikin zilyet olması gerekir. [6]

Satış sözleşmesinin konusunu taşınır oluşturuyorsa alıcının malik olmasını sağlayacak tasarruf işleminin kurucu unsuru satıcının alıcıya taşınırın zilyetliğini devretmesidir. Buradaki zilyetliğin devri yükümlülüğü en genel anlamıyla satılan üzerindeki fiili hakimiyetin alıcıya bırakılması anlamına gelir. [7] Taşınırlarda teslimle ya da teslim dışı yollarla zilyetlik devredilebilir. Taşınmazın konu edildiği satış sözleşmelerinde ise zilyetlik fiili hakimiyetin kurulmasını sağlayan araçların teslimi ile gerçekleşir. [8]

Satılanın ikinci asli yükümlülüğü mülkiyeti alıcıya devretmek olup, satılanın taşınır olduğu durumda tarafların zilyetliğin devri ile beraber mülkiyetin de devredileceği hususunda anlaşmaları ile mülkiyet alıcıya geçmiş olur.[9] Satılanın taşınmaz olduğu durumda ise tek taraflı irade beyanını içeren tescil talebi ve ardından yapılacak tescil işlemi ile mülkiyeti devir borcu yerine getirilmiş olur. [10]

Satıcının Yan Edim Yükümlülükleri

Yan edim yükümlülükleri kanundan, sözleşmeden veya dürüstlük kuralından doğan asli edime bağlı ikincil nitelikteki yükümlülüklerdir. [11] Satıcının satılana ilişkin özen ve muhafaza yükümlülüğü yan edim yükümlülüklerinden biridir. Buna göre satıcının satılanı güvenli bir depoya kaldırması gerekirse sigortalatması gereklidir. [12]

Satıcının bir diğer yan edim yükümlülüğü ise alıcıyı aydınlatma yükümlülüğüdür. Satış sözleşmelerinde kural olarak satıcının alıcıyı aydınlatma yükümlülüğü olmadığı kabul edilse de özellikle satılanın niteliği ve nasıl kullanılacağı ile ilgili alıcıyı bilgilendirmesi gerekir. [13]

Satıcının asli edim yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için bazı hallerde belirli belge ve dokümanları alıcıya teslim etmesi gerekir. Bu durumda asli edim yükümlülüğünün beraberinde gerekli bilgi ve belgeleri sağlama şeklindeki yan edim yükümlülüğü doğmuş olur. [14]

[1] İNAL, Hamdi Tamer, Borca Aykırılık Dönme ve Fesih, 2023, s.302

[2] İNAL, s.302

[3] ALTAY, Yasin. "Satım Sözleşmelerinde Alıcının Asli Edim Yükümlülüklerinin Milletlerarası Viyana Satım Antlaşması ile Türk Borçlar Kanunu'na Göre Karşılaştırılması". Bayburt Üniversitesi Adalet Dergisi 2, sy. 1 (Aralık 2023), s.7

[4] TBK md.210: "Satıcı, satılanın mülkiyetini geçirmek amacıyla, zilyetliğini alıcıya devretmekle yükümlüdür."

[5] ÖZ, Kerem, Satış Sözleşmesinde Olumlu Zararın Tazmini, 2024, s.133

[6] ÖZ, s.134

[7] ÖZ,s.134

[8] ÖZ,s.136

[9] ÖZ, s.136

[10] ÖZ,s.137

[11] ALTAY, s.8

[12] ÖZ, s.142

[13] ÖZ, s.143

[14] ÖZ, s.144