Kambiyo Senetleri Nasıl Devredilir?

Kambiyo senetlerinin (poliçe, bono ve çek) devri, bu senetlerin içerdikleri alacak hakkının ticari yaşamın gerektirdiği hız ve güvenle el değiştirmesini sağlamak amacıyla özel hükümlere tabi tutulmuştur. Kambiyo senetleri kanunen emre yazılı senetlerdir ve devirleri kural olarak ciro ve senet zilyetliğinin devri (teslimi) ile gerçekleştirilir.

1. Senet Zilyetliğinin (Teslimin) Devri:

Kıymetli evrakın devrinde en temel ve zorunlu işlem senet üzerindeki zilyetliğin devredilmesidir. Senetle hak kaynaşmış olduğundan, zilyetlik devredilmeden hak tek başına ileri sürülemez veya başkasına geçmez. Zilyetliğin devri bizzat senedin teslimiyle olabileceği gibi; kısa elden teslim, hükmen teslim veya zilyetliğin havalesi gibi teslimsiz yollarla da gerçekleşebilir.

2. Ciro Yoluyla Devir: 

Ciro, emre yazılı senetlere bağlı hakların başkasına devredilmesi, rehnedilmesi veya tahsili amacıyla senet hamilinin senet üzerine yazdığı ve imzaladığı soyut, tek taraflı bir irade beyanıdır

• Şekli: Ciro, senedin veya senede bağlı olan alonj denilen kağıdın üzerine yazılmalı ve ciranta tarafından el yazısıyla imzalanmalıdır.
• Türleri:
  • Tam Ciro: Ciro edilen kişinin adının belirtildiği ciro türüdür.
  • Beyaz Ciro: Ciro edilenin adı belirtilmeksizin sadece imza atılarak yapılan cirodur; senedin hamiline yazılı senet gibi el değiştirmesine imkan tanır.
• İşlevleri: Temlik cirosu; senede bağlı hakları devreden temlik, hak sahibini belirleyen teşhis ve senedin ödeneceğini garanti eden teminat işlevlerine sahiptir.

3. Alacağın Devri (Temliki) Yoluyla Devir: 

Kambiyo senetleri, bazı durumlarda Borçlar Hukuku hükümlerine göre alacağın devri yoluyla da devredilebilir.

• Nama Yazılı Senetler: Eğer düzenleyen senede "emre değildir" veya "ciro edilemez" gibi bir menfi emre kaydı koymuşsa, senet nama yazılı hale gelir ve ancak alacağın devri ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebilir.

• Gecikmiş Ciro: Ödememe protestosu çekildikten veya protesto süresi geçtikten sonra yapılan ciro, ciro hükümlerini değil; alacağın devri hükümlerini doğurur.

• Alacağın devrinde devralan kişi devredenin halefi olur ve borçlu, devri öğrendiği anda devredene karşı sahip olduğu tüm kişisel def'ileri (savunmaları) devralana karşı da ileri sürebilir.

4. Ciro Dışındaki Diğer Devir Yolları:

Kambiyo senetleri iradi yolların dışında şu şekillerde de el değiştirebilir:

• Miras Yoluyla Devir: Mirasbırakanın ölümüyle senede bağlı haklar hiçbir işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden mirasçılara intikal eder.
• Cebri İcra Yoluyla Devir: Borçlunun elindeki senedin icra memuru tarafından haczedilmesi ve açık artırma yoluyla satılması veya alacaklıya ödeme yerine geçmek üzere devredilmesi mümkündür.
• Şirket Birleşme ve Bölünmeleri: Birleşen veya bölünen şirketlerin malvarlığındaki senetler, ticaret siciline tescil ile birlikte kendiliğinden devralan şirkete geçer.
• Kanun Hükmü Gereği Devir: Araya girmek suretiyle ödemede bulunan kişi, senedi ödeyerek teslim aldığında senetten doğan hakları kanun gereği aslen iktisap eder.