Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi

13.11.2026

1. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Nedir ve Neden Önemlidir?

Evlilik birliğinin sona ermesiyle birlikte gündeme gelen en karmaşık ve maddi açıdan en kritik süreçlerden biri mal rejiminin tasfiyesidir. Türk hukuk sisteminde 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile eşler arasındaki finansal ilişkilere yepyeni bir boyut kazandırılmıştır. Bu tarihten itibaren eşlerin aksine bir sözleşme yapmamış olmaları halinde tabi oldukları yasal mal rejimi "Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi" olarak düzenlenmiştir.

Türk Medeni Kanunu'nun 218 ila 241. maddeleri arasında detaylı bir şekilde hüküm altına alınan bu rejim, evlilik süresince eşlerin karşılığını vererek elde ettikleri malvarlığı değerleri üzerinde diğer eşe yarı oranında şahsi bir alacak hakkı tanır. Eski Medeni Kanun döneminde uygulanan "mal ayrılığı" rejiminde ev içi emeği veya dolaylı katkısı karşılıksız kalan eşlerin mağduriyetini gidermeyi hedefleyen kanun koyucu, evlilik birliği içindeki ekonomik dayanışmayı ve hakkaniyeti temel ilke olarak benimsemiştir. Mal paylaşımı davalarında hak kaybına uğramamak için edinilmiş mal ile kişisel mal ayrımının doğru yapılması, tasfiye hesabındaki yasal kuralların iyi bilinmesi büyük bir önem taşır.

2. Edinilmiş Mal ve Kişisel Mal Ayrımı: Hangi Mallar Paylaşılır?

Mal rejiminin tasfiyesinde ilk ve en önemli adım, eşlerin mülkiyetinde bulunan malvarlığı değerlerinin hukuki statüsünü tespit etmektir. Türk Medeni Kanunu sistemi uyarınca eşlerin malvarlığı iki ana grupta toplanır: 

Edinilmiş Mallar (TMK m. 219)

Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Kanunda sınırlayıcı olmamak üzere başlıca edinilmiş mallar şu şekilde sayılmıştır:

  • Çalışmanın Karşılığı Olup Elde Edilen Kazançlar: Maaş, prim, ikramiye, serbest meslek kazancı, ticari işletme gelirleri ve kıdem tazminatının yasal mal rejimi dönemine isabet eden kısmı.
  • Sosyal Güvenlik veya Yardım Kurumlarının Ödemeleri: Emekli ikramiyesinin evlilik süresine denk gelen kısmı, toptan ödemeler veya çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatların mal rejiminin devamı dönemine karşılık gelen değerleri.
  • Kişisel Malların Gelirleri: Eşlerden birine evlenmeden önce ait olan veya miras kalan bir taşınmazın kira gelirleri, bankadaki kişisel paraya işleyen mevduat faizleri veya şirket hisselerinin kar payı (temettü) ödemeleri.
  • Edinilmiş Malların Yerine Geçen (Kaim) Değerler: Edinilmiş bir aracın satılarak yerine yeni bir taşınmaz alınması durumunda elde edilen yeni malvarlığı değeri.

Kişisel Mallar (TMK m. 220 ve m. 221)

Kişisel mallar ise kural olarak tasfiyeye ve paylaşıma dahil edilmeyen, tamamen maliki olan eşe ait kalan değerlerdir. Kanundan doğan kişisel mallar şunlardır:

  • Kişisel Kullanım Eşyası: Yalnızca eşlerden birinin kullanımına yarayan giysi, takı, saat, mesleki aletler veya hobi malzemeleri.
  • Mal Rejiminden Önceki Mallar: Eşlerin evlilik tarihinden veya 1 Ocak 2002'den önce sahip olduğu taşınır ve taşınmazlar.
  • Miras ve Karşılıksız Kazanımlar: Bağışlama, miras yoluyla intikal eden mallar, şans oyunları kazanımları.
  • Manevi Tazminat Alacakları: Eşin şahsına bağlı olarak elde ettiği manevi tazminat bedelleri.
  • Kişisel Malların Yerine Geçen Değerler: Miras kalan bir evin kamulaştırma bedeli veya satışı neticesinde elde edilen nakit para.

Eşler ayrıca yapacakları mal rejimi sözleşmesiyle bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti için gerekli olan malvarlığı değerlerinin ya da kişisel malların gelirlerinin kişisel mal sayılacağını kararlaştırabilirler (TMK m. 221).

Edinilmiş Mal ile Kişisel Mal Karşılaştırma Tablosu

Aşağıdaki tablo, mal paylaşımı davalarında sıkça uyuşmazlık konusu olan malvarlığı türlerinin yasal statüsünü özetlemektedir:

İspat Kuralları ve Edinilmiş Mal Karinesi (TMK m. 222)

Mal paylaşımı davalarında en kritik hukuki düzenlemelerden biri ispat karinesidir. Türk Medeni Kanunu'nun 222. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden eş, bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar ise eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır.

3. Katılma Alacağı ve Artık Değer Hesabı Nasıl Yapılır?

Boşanma veya ölümle sona eren edinilmiş mallara katılma rejiminde tarafların birbirlerinden talep edebilecekleri temel hak katılma alacağıdır. Katılma alacağı, ayni bir mülkiyet hakkı değil, nakdi veya ayın olarak ödenebilen şahsi bir alacak hakkıdır (TMK m. 239).

Artık Değer Formülü

Katılma alacağının belirlenebilmesi için öncelikle eşlerin her birine ait "Artık Değer" hesaplanır. Artık değer, edinilmiş malların toplam aktif değerinden bu mallara ilişkin borçların çıkarılmasıyla bulunur (TMK m. 231).

Artık Değer = (Edinilmiş Malların Aktif Değeri + Eklenecek Değerler + Denkleştirme Alacakları) − (Edinilmiş Mal Borçları + Denkleştirme Borçları)

Yasal Katılma Oranı ve Takas (TMK m. 236)

Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı (%50) üzerinde katılma alacağı hakkına sahip olur. Hesaplama sonucunda her iki eşin de bir diğerinden katılma alacağı doğmaktaysa, TMK m. 236/1 uyarınca alacaklar kendiliğinden veya talep halinde takas edilir ve neticede daha fazla artık değere sahip olan eş, aradaki farkın yarısını diğer eşe ödemekle yükümlü olur.

Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma halinde ise hakim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya tamamen kaldırılmasına karar verebilir (TMK m. 236/2).

Değerlendirme Anı: Karar Tarihine En Yakın Rayiç Değeri

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatları ve TMK m. 235/1 hükmü uyarınca, tasfiyeye konu edinilmiş malların hesaba katılmasında tasfiye anındaki (mahkeme karar tarihine en yakın) rayiç değerleri esas alınır. Mal rejiminin sona erdiği tarihte mevcut olan bir taşınmazın niteliği ve durumu sona erme tarihine göre belirlenirken, ekonomik değeri karar tarihine en yakın güncel piyasa değerine göre uzman bilirkişilerce hesaplanır.

4. Mal Paylaşımında Hayati Adımlar: Eklenecek Değerler ve Denkleştirme

Mal rejiminin tasfiyesinde kötüniyetli mal azaltmalarının önüne geçmek ve mal grupları arasındaki adaleti sağlamak amacıyla kanun koyucu "Eklenecek Değerler" ve "Denkleştirme" müesseselerini düzenlemiştir.

Mal Kaçırmayı Önleme: Eklenecek Değerler (TMK m. 229)

Eşlerden birinin diğer eşin katılma alacağını karşılıksız devirlerle veya mal kaçırma kastıyla azaltmaya çalışması ihtimaline karşı TMK m. 229 koruma sağlar. Aşağıdaki tasarruflar, mal rejiminin sona erdiği anda mevcutmuş gibi farazi olarak tasfiye hesabına eklenir:

1. Mal rejiminin sona ermesinden önceki 1 yıl içinde diğer eşin rızası olmaksızın, olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalar (bağışlamalar, üçüncü kişilere yapılan bedelsiz devirler).

2. Mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak (mal kaçırmak) kastıyla yapılan her türlü devir ve tasarruflar (burada 1 yıllık süre sınırı yoktur; boşanma davasından yıllar önce yapılmış olsa dahi mal kaçırma kastı ispatlandığında hesaba katılır).

Üçüncü Kişilere Karşı Dava Hakkı (TMK m. 241)

Borçlu eşin malvarlığı veya terekesi hesaplanan katılma alacağını karşılamaya yetmezse, alacaklı eş eksik kalan miktar için karşılıksız kazandırmadan yararlanan üçüncü kişilere karşı doğrudan alacak davası açabilir.

Mal Grupları Arası Denge: Denkleştirme (TMK m. 230)

Bir eşin kişisel malları ile edinilmiş malları arasında bir değer kayması gerçekleşmişse tasfiye sırasında denkleştirme yapılır:

  • Klasik Denkleştirme (TMK m. 230/1): Bir eşin kişisel malından edinilmiş malına ait bir borç ödenmişse, bu değer edinilmiş mal aktifine eklenir veya borçtan düşülür.
  • Değişken Denkleştirme (TMK m. 230/3): Bir mal grubundan diğer mal grubundaki bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkı sağlanmışsa, katkı oranında meydana gelen değer artışı veya azalışı dikkate alınarak denkleştirme miktarı hesaplanır.

5. Eşin Ölümü Halinde Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenmesi (TMK m. 240)

Evliliğin ölümle sona ermesi durumunda sağ kalan eşin barınma ve yaşam standartlarını korumak amacıyla kanun koyucu özel bir ayni hak imkanı getirmiştir. Türk Medeni Kanunu'nun 240. maddesi gereğince, sağ kalan eş, ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları aile konutu ve ev eşyası üzerinde katılma alacağına mahsuben kendisine intifa (yararlanma) veya oturma (sükna) hakkı tanınmasını isteyebilir.

Haklı sebeplerin varlığı halinde sağ kalan eş veya ölen eşin yasal mirasçıları, intifa veya oturma hakkı yerine aile konutunun mülkiyetinin sağ kalan eşe devredilmesini talep edebilirler. Bu hak doğrudan ölümle birlikte doğan ve sağ kalan eşin kişiliğine sıkı sıkıya bağlı bir haktır.

6. Mal Rejiminin Sona Erme Anı, Zamanaşımı ve Görevli Mahkeme

Mal paylaşımı davalarında usul kuralları ve süreler en az esasa ilişkin kurallar kadar hayatidir.

Mal Rejiminin Sona Erme Anı (TMK m. 225)

Mal rejimi; eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Mahkemece evliliğin iptali veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine karar verilmesi halinde, mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2). Bu tarihten sonra edinilen mallar tasfiyeye dahil edilmez.

Zamanaşımı Süresi

Türk Medeni Kanunu'nda katılma alacağı davaları için spesifik bir zamanaşımı öngörülmemiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun yerleşmiş kararları uyarınca, mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan katılma ve değer artış payı alacaklarında Türk Borçlar Kanunu m. 146 gereğince 10 yıllık genel zamanaşımı süresi uygulanır. Zamanaşımı süresi, boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Görevli ve Yetkili Mahkeme (TMK m. 214)

  • Görevli Mahkeme: 4787 sayılı Kanun uyarınca Aile Mahkemeleridir (Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemeleri Aile Mahkemesi sıfatıyla bakar).
  • Yetkili Mahkeme:
  • Boşanma veya iptal davasıyla birlikte veya sonrasında açılıyorsa boşanma davasına bakmaya yetkili mahkeme,
  • Mal rejiminin ölümle sona ermesi halinde ölenin son yerleşim yeri mahkemesi,
  • Diğer hallerde davalı eşin yerleşim yeri mahkemesidir.

7. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

S: Boşanma davası açılmadan mal paylaşımı davası açılabilir mi?

C: Mal rejiminin boşanma sebebiyle tasfiyesi için evliliğin boşanma kararıyla sona ermesi şarttır. Boşanma davası açılmadan katılma alacağı davası açılamaz; boşanma davası ile birlikte açılması halinde ise mahkeme mal paylaşımı davasını tefrik eder (ayırır) ve boşanma davasının kesinleşmesini bekletici mesele yapar.

S: Eşim boşanmadan önce malları başkasının üzerine devretti, ne yapabilirim?

C: Eşinizin boşanma davasından önceki 1 yıl içinde rızanız olmadan yaptığı karşılıksız devirler ile 1 yıldan eski olsa bile sırf sizin katılma alacağınızı azaltmak (mal kaçırmak) amacıyla yaptığı devirler TMK m. 229 uyarınca eklenecek değer sayılır. Tasfiye hesabına eklenerek alacağınız hesaplanır; eşinizin malvarlığı ödemeye yetmezse devralan 3. kişilere karşı TMK m. 241 uyarınca dava açabilirsiniz.

S: Kredi ile alınan evin mal paylaşımı nasıl yapılır?

C: Evlilik birliği içinde alınan ve boşanma dava tarihinde henüz kredi ödemeleri devam eden bir evde; dava tarihine kadar ödenen taksitler edinilmiş mal sayılır. Dava tarihinden sonra ödenen taksitler ise ödeyen eşin kişisel malı kabul edilir ve tasfiyede denkleştirme hesabı yapılır.

S: Miras kalan ev boşanmada paylaşılır mı?

C : Hayır. Miras yoluyla elde edilen tüm malvarlığı değerleri TMK m. 220/b.2 gereğince kanunen kişisel maldır ve boşanmada diğer eş bu ev üzerinde hak talep edemez. Ancak miras kalan evin kiraya verilmesi durumunda elde edilen kira gelirleri edinilmiş mal sayılır ve paylaşıma tabidir.

S: Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada mal paylaşımı değişir mi?

C: Evet. TMK m. 236/2 uyarınca, zina veya hayata kast nedeniyle boşanma kararı verilmesi halinde hakim, kusurlu eşin artık değerdeki katılma payının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya tamamen kaldırılmasına karar verebilir.

Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Mal Paylaşımı Davaları | Avukat Çakır BODUR
Avukat Çakır BODUR

Mal Paylaşımı Davalarında Hak Kaybı Yaşamayın

Edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi; kişisel ve edinilmiş mal ayrımı, değer artış payı, denkleştirme hesapları ve mal kaçırmaya karşı alınacak hukuki tedbirler bakımından teknik inceleme gerektirir. Somut durumunuza ilişkin ön değerlendirme ve randevu talebi için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez.