Anonim Ortaklığı Sona Erdiren Nedenler

Anonim ortaklığın sona ermesi faaliyetlerinin durması ya da durdurması anlamına gelmektedir. Sona erme fesih ve infisah sebeplerinin ortaya çıkması ile başlar, tasfiye işlemleri ile devam eder ve ticaret sicilin terkin işlemleri ile tamamlanmış olur. [1]Sona erme infisah ya da fesih kavramları ile meydana gelmektedir. [2] TEKİNALP'e[3] göre anonim ortaklığın sona ermesi ortaklık tüzel kişiliğinin sona ermesi anlamını taşımaz iken, BİLGİLİ ve DEMİRKAPI[4] ise ortaklığın sona ermesinin tüzel kişiliğin de sona ermesi anlamına geldiğini ifade etmektedir.

İnfisah ve fesih sebeplerinin bir kısmı kanunda öngörülmüştür. Öngörülen bu sebepler TTK md.340[5] gereği bu hükümler emredici niteliktedir. Ancak hem infisah hem de fesih sebeplerinin esas sözleşme ile de öngörülmesi mümkündür. [6]

İnfisah Nedenleri: 

İnfisah bazı nedenlerden ötürü buna dair herhangi bir karar olmaksızın anonim ortaklığın kendiliğinden sona ermesi ve hukuken de anonim ortaklığın sona erdiğinin kabul edilmesidir. [7]İnfisah halleri TTK md. 529'da[8] öngörülen genel infisah halleri, TTK md.152/3'de[9] yer alan birleşme, TTK md.159/1'de[10] yer alan bölünme, TTK md.376/2'de yer alan sermaye kaybı düzenlemeleri ile kanunda belirtilmiştir. [11]

TTK md.529[12] ve devamında kanun koyucu tarafından öngörülen sona erme sebepleri şunlardır; esas sözleşmede öngörülen sürenin sona ermesi, ortaklığın işletme konusunun gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkansız hale gelmesi, esas sözleşmede öngörülen herhangi bir sona erme sebebinin gerçekleşmesi, genel kurulun sona erme kararı alması, ortaklığın iflasına karar verilmesidir. Yine aynı maddede kanunda öngörülen diğer hallerde de ortaklığın çözülerek tasfiye aşamasına gireceği belirtilmiştir. [13] Kanunda öngörülen diğer hallerden biri TTK md.152/3 gereği şirket birleşmeleri halinde devrolunan şirketin sona ermesi halidir. Devralan şirket ise sona ermez, büyümüş ve güçlenmiş olarak faaliyetine devam eder. [14] TTK md.159/1 gereği tam bölünmede, tam bölünüp devrolunan şirket sona erer ve unvanı ticaret sicilinden silinir. [15]

Esas sözleşmede yer alan ortaklık süresinin sona ermesine rağmen ortaklık fiilen sona ermemiş ve faaliyetlerine devam ediyor ise bu durumda TTK md.529/1 a gereği ortaklığın belirsiz süreli hale geldiği ve artık sona ermeyeceği kabul edilmelidir. [16]

TTK md.376/2 uyarınca son yıllık bilançoya göre, sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının üçte ikisinin zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşıldığı takdirde, derhâl toplantıya çağrılan genel kurul, sermayenin üçte biri ile yetinme veya sermayenin tamamlanmasına karar vermediği takdirde şirket kendiliğinden sona erer.[17]

Fesih Nedenleri:

Fesih kanunda ve öngörülmüş ise esas sözleşmede gösterilen bir nedenin gerçekleşmesi ile anonim ortaklığı sona erdirmesine yetkisi olan kişi, organ veya makamın ortaklığı dağıtmasıdır. [18] Fesih anonim ortaklığı karar şeklinde somutlaşan bir irade ile sona ermesi olup, bu irade pay sahiplerinin yani genel kurulun bir kararı ile ortaya konulabileceği gibi bir mahkeme ilamı olarak da ortaya çıkabilir. [19]

Genel Kurulun Fesih Kararı Alması:

İradi bir temel ile ortaya çıkan anonim ortaklık ilişkisi yine pay sahiplerinin iradeleri ile sona erebilir. Ortaklığın feshine karar verme yetkisi genel kurula ait olup devredilemez niteliktedir. Sona erme kararının alınabilmesi için sermayenin en az %75'inin oyu gerekmektedir. Bu oranın esas sözleşme ile artırılabilmesi mümkün azaltılması ise mümkün değildir. [20]

Organ Eksikliği:

Anonim ortaklığın zorunlu organları genel kurul ve yönetim kuruludur. TTK md.530[21] hükmünde uzun süreden beri kanunen gerekli organlardan birinin mevcut olmaması veya genel kurulun toplanamaması şirketin fesih sebebi olarak düzenlenmiştir. [22] Burada bahsedilen organ yokluğunun anlamı geniştir. Yönetim kurulu üyeliklerine atama yapılamaması veya yapılmaması nedenleriyle yönetim kurulu organının oluşturulamaması bu organın eksikliği anlamına gelir. [23] Genel kurul devamlı organ niteliğinde değildir genel kurulun yılda en az bir defa toplanması söz konusu olur. Genel kurulun uzun süre toplanamaması halinde organ eksikliği söz konusu olur. [24]

Kanunlarda Öngörülen Diğer Haller:

TTK md.210 gereği kamu düzenine ve işletme konusuna aykırı işlemlerde bulunan ortaklıkların feshi mümkün olup, bu hususta hazırlık yaptığı, muvazaalı iş ya da faaliyetlerde bulunduğu öğrenilen ortaklıklara karşı bakanlık tarafından fesih davası açılabilir. [25] Ortaklık hukuka ve ahlaka aykırı bir amaç güdüyorsa bu sebeple feshi mümkündür. Bu hususta derneklere ilişkin TMK md.89 hükmü kıyasen uygulanır. [26] Ortaklığın kuruluşundaki eksiklikler nedeniyle şirketin tescil ve ilanından itibaren üç ay içerisinde fesih davası açılabilmektedir. [27]

Anonim Ortaklığın Haklı Nedenle Feshi:

Haklı sebeplerin varlığı halinde sermayenin en az onda birini ve halka açık ortaklıklarda ise yirmide birini temsil eden payların sahipleri anonim ortaklığın haklı sebeple feshini mahkemeden talep etme hakkına sahiptir. [28]

[1] BİLGİLİ, DEMİRKAPI, Fatih, Ertan, Şirketler Hukuku, Bursa 2013, sf:565

[2] TEKİNALP, Ünal, Sermaye Ortaklıklarının Yeni Hukuku, İstanbul 2020, sf: 198

[3] TEKİNALP, sf: 198

[4] BİLGİLİ, DEMİRKAPI, sf:565

[5] TTK MADDE 340- "(1) Esas sözleşme, bu Kanunun anonim şirketlere ilişkin hükümlerinden ancak Kanunda buna açıkça izin verilmişse sapabilir. Diğer kanunların, öngörülmesine izin verdiği tamamlayıcı esas sözleşme hükümleri o kanuna özgülenmiş olarak hüküm doğururlar."

[6] TEKİNALP, sf: 198

[7] TEKİNALP, sf: 198

[8] TTK MADDE 529- "(1) Anonim şirket;

a) Sürenin sona ermesine rağmen işlere fiilen devam etmek suretiyle belirsiz süreli hâle gelmemişse, esas sözleşmede öngörülen sürenin sona ermesiyle,

b) İşletme konusunun gerçekleşmesiyle veya gerçekleşmesinin imkânsız hâle gelmesiyle,

c) Esas sözleşmede öngörülmüş herhangi bir sona erme sebebinin gerçekleşmesiyle,

d) 421 inci maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarına uygun olarak alınan genel kurul kararıyla,

e) İflasına karar verilmesiyle,

f) Kanunlarda öngörülen diğer hâllerde,

sona erer."

[9] TTK MADDE 152- "(3) Devrolunan şirket, birleşmenin ticaret siciline tescili ile infisah eder."

[10] TTK MADDE 159- "(1) Bir şirket tam veya kısmi bölünebilir.

a) Tam bölünmede, şirketin tüm malvarlığı bölümlere ayrılır ve diğer şirketlere devrolunur. Bölünen şirketin ortakları, devralan şirketlerin paylarını ve haklarını iktisap ederler. Tam bölünüp devrolunan şirket sona erer ve unvanı ticaret sicilinden silinir."

[11] PORAY, TEKİNALP, ÇAMOĞLU, Reha, Ünal, Ersin, Ortaklıklar Hukuku II, İstanbul 2017,sf:331

[12] TTK MADDE 529:"(1) Anonim şirket;

a) Sürenin sona ermesine rağmen işlere fiilen devam etmek suretiyle belirsiz süreli hâle gelmemişse, esas sözleşmede öngörülen sürenin sona ermesiyle,

b) İşletme konusunun gerçekleşmesiyle veya gerçekleşmesinin imkânsız hâle gelmesiyle,

c) Esas sözleşmede öngörülmüş herhangi bir sona erme sebebinin gerçekleşmesiyle,

d) 421 inci maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarına uygun olarak alınan genel kurul kararıyla,

e) İflasına karar verilmesiyle,

f) Kanunlarda öngörülen diğer hâllerde,

sona erer."

[13] ŞENER, Oruç Hami, Teorik ve Uygulamalı Ortaklıklar Hukuku, Ankara 2022, sf: 631,632

[14] PULAŞLI, Hasan, Şirketler Hukuku Genel Esasları, Ankara 2022, syf:611

[15] PORAY, TEKİNALP, ÇAMOĞLU,sf:331

[16] ŞENER, Oruç Hami, Teorik ve Uygulamalı Ortaklıklar Hukuku, Ders Kitabı, Ankara 2012, sf:303

[17] PORAY, TEKİNALP, ÇAMOĞLU,sf:333

[18] BAHTİYAR, Mehmet, Ortaklıklar Hukuku, 16. Bası, sf: 319

[19] TEKİNALP, sf: 198

[20] BİLGİLİ, DEMİRKAPI, sf:568

[21] TTK MADDE 530- "(1) Uzun süreden beri şirketin kanunen gerekli olan organlarından biri mevcut değilse veya genel kurul toplanamıyorsa, pay sahipleri, şirket alacaklıları veya Gümrük ve Ticaret Bakanlığının istemi üzerine, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi, yönetim kurulunu da dinleyerek şirketin durumunu kanuna uygun hâle getirmesi için bir süre belirler. Bu süre içinde durum düzeltilmezse, mahkeme şirketin feshine karar verir.

(2) Dava açıldığında mahkeme, taraflardan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alabilir."

[22] PULAŞLI, Hasan, Şirketler Hukuku Genel Esasları, Ankara 2022, sf: 610

[23] PULAŞLI,sf:611

[24] PULAŞLI, sf:610

[25] BİLGİLİ, DEMİRKAPI, sf:571

[26] BİLGİLİ, DEMİRKAPI, sf:572

[27] BİLGİLİ, DEMİRKAPI, sf:569

[28] BİLGİLİ, DEMİRKAPI, sf:573